माझं औरंगाबाद: ऐतिहासिक खजिना
डॉ बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात प्रवेश केल्यानंतर डॉ...
Deelip.waghmare@timesgroup.com
deelipwMT
डॉ. बाबासाहेब आंबेडकर मराठवाडा विद्यापीठात प्रवेश केल्यानंतर डॉ. आंबेडकर यांच्या पुतळ्यापासून दोन रस्ते फुटतात. उजवीकडचा रस्ता धरून बॉटनीकल गार्डनपासून पुढे गेल्यानंतर डावीकडे भलीमोठी बाग दिसते. ही बाग इतिहास वस्तुसंग्रहालयाच्या अंगणातच आहे. संग्रहालयाच्या परिसरात प्रवेश करतानाच उजवीकडे शेडमध्ये काही शिल्पं ठेवली आहेत. ही शिल्पं पाहात संग्रहालयात प्रवेश केल्यानंतर खजिनाच सापडतो. हे वस्तुसंग्रहालय म्हणजे विद्यापीठाच्या इतिहास विभागाच्या कर्तृत्वाचे प्रतीक आहे. तत्कालीन नागपूर विद्यापीठ व पुणे येथील डेक्कन कॉलेजसोबत विद्यापीठाने मराठवाड्यात विविध ठिकाणी उत्खनन केले. भोकरदन येथे सापडलेल्या सातवाहन काळातील वस्तू संग्रहालयात आहेत. येथे आठवे शतक ते चौदाव्या शतक या काळातील शिल्पाकृती ठेवलेल्या आहेत. इसवी सनपूर्व ६०० ते ब्रिटिशकाळ असा काळाचा मोठा पट मांडणारा नाण्यांचा संग्रह थक्क करणारा आहे. मोगल, यादव, म्हैसूर, मराठा आदी वेगवेगळ्या कालखंडातील नाणी येथे आहेत. सुवर्ण नाणीही पाहता येतात. मराठा व मोगलकालीन शस्त्रे येथे मांडली आहेत. विविध प्रकारच्या तलवारी, बंदुकी, दांडपट्टा, चिलखत, कासव ढाल, भाले आदी शस्त्रे आहेत. हस्तीदंती कलाकृती, रेशमी वस्त्रे, मध्ययुगीन तोफ, संत एकनाथांच्या वाड्यातील लाकडी देव्हारा, मध्ययुगीन आंतरराष्ट्रीय व्यापारावर प्रकाश टाकणारी हस्तीदंती बाहुली संग्रहालयात आहे, पण ती क्वचितच पाहावयास मिळते. हा खजिना प्रत्येक औरंगाबादकरांनी एकदातरी वेळ काढून पाहिलाच पाहिजे. हे संग्रहालय पाहण्यासाठी नाममात्र तिकीट आहे. संग्रहालय सार्वजनिक सुट्या, दुसरा व चौथा शनिवार आणि रविवार वगळता वर्षाचे सर्व दिवस खुले असते.
\Bछत्रपती संभाजी महाराजांचे दुर्मिळ चित्र \B
वस्तुसंग्रहालयातील मध्ययुगीन लघुचित्रांचा संग्रह पाहण्यासारखा आहे. शालेय पाठ्यपुस्तकात अधिकृतपणे वापरले जाणारे छत्रपती संभाजी महाराजांचे चित्र येथे आहे. अहमदनगरच्या निजामशाहीचा वजीर व औरंगाबाद शहराचा संस्थापक मलिक अंबर यांची तीनच चित्रे जगात उपलब्ध आहेत. त्यापैकी एक येथे आहे. याशिवाय सम्राट अकबर यांच्यासह मराठा, राजपूत, मुगलकालीन जीवन दर्शन घडविणारी मनमोहक चित्रे पाहताना भान हरपून जाते.
\Bमोडी कागदपत्रे\B
मोडी कागदपत्रांचा संग्रह हे वस्तुसंग्रहालयाचे खास वैशिष्ट आहे. येथे १७ हजारांपेक्षा जास्त मोडी कागदपत्रे असून त्यांचे सूचीकरण व वाचन करण्यात येत आहे. या संशोधनातून मध्ययुगीन कालखंडावर प्रकाश पडू शकतो.
\Bमणी, भांडी, दैनंदिन वापराच्या वस्तू\B
भोकरदन व तेर येथील उत्खननात इ. स. पूर्व ३०० ते २०० दरम्यानचे अवशेष सापडले. मौल्यवान दगड, मणी, भाजलेल्या मातीची भांडी, मूर्ती, दैनंदिन वापराच्या वस्तू, हस्तीदंती शिल्प येथे मांडली आहेत. शिवाय दौलताबाद किल्ल्याच्या पायथ्याशी केलेल्या उत्खननात सापडलेली मध्ययुगीन काळातील अवजारे, बाणाचे टोक, चाकू, खिळे, कुलपाची चावी आदी वस्तू पाहता येतात. त्या काळातील सरदारांच्या शिक्क्यांचा संग्रहही लक्षणीय आहे.
\Bडॉ. गुप्ते यांचे योगदान \B
विद्यापीठाचे तत्कालीन विभागप्रमुख रमेश शंकर गुप्ते यांनी दुर्मिळ वस्तूंचा संग्रह केला. कालांतराने वस्तुंची संख्या वाढल्यानंतर २९ ऑक्टोबर १९८५ रोजी सध्याच्या इमारतीचे उद्घाटन करण्यात आले. विशेषत: रावबहादूर पारसनीस, सरदार नाईक बावणे, डॉ. एस. बी. देशमुख यांच्याकडून बहुमोल खजिना प्राप्त झाला. या सर्वांच्या प्रयत्नातून हे संग्रहालय आकारास आले आहे.
टिप्पण्या
टिप्पणी पोस्ट करा